اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) در حال آماده‌سازی برای استفاده از سامانه هوش مصنوعی اسمارت (SMART) در مدیریت ترافیک هوایی است. این اقدام در شرایطی انجام می‌شود که این سازمان هم‌زمان با زیرساخت‌های فرسوده، کمبود مزمن کنترلرهای ترافیک هوایی و نگرانی‌های ایمنی پس از چند حادثه مرگبار روبه‌رو است.
یکی از نگرانی‌های اصلی، تفاوت مدل‌های مولد هوش مصنوعی با نرم‌افزارهای سنتی این است که مدل‌ها ممکن است در شرایط مشابه، خروجی‌های متفاوتی تولید کنند و همین موضوع احتمال خطا را افزایش می‌دهد.
در نتیجه، مشخص نیست در صورت تصمیم یا پیش‌بینی اشتباه یک سامانه هوش مصنوعی، مسئولیت حقوقی و عملیاتی آن بر عهده چه کسی خواهد بود.
طبق برنامه‌ای که FAA در ماه ژوئن اعلام کرده بود، مرحله نخست اجرای اسمارت قرار بود به مدیریت پروازها در ارتفاع ۲۴ هزار پا و بالاتر محدود شود. در این محدوده، سامانه باید ترافیک هواپیماهای عبوری و همچنین پروازهایی را که در حال اوج‌گیری یا نزدیک شدن به فرودگاه‌های منطقه هستند مدیریت کند.
با این حال، گسترش استفاده از این فناوری به مراحل بعدی به اثبات عملکرد آن در شرایط واقعی، از جمله موقعیت‌هایی با داده‌های ناقص یا غیرمنتظره، وابسته خواهد بود.
ورود اسمارت در حالی اتفاق می‌افتد که FAA درگیر یک پروژه چند میلیارد دلاری برای نوسازی زیرساخت‌های کنترل ترافیک هوایی آمریکا است.
این سازمان روند جایگزینی صدها رادار متعلق به دهه ۱۹۸۰ میلادی را آغاز کرده و نوسازی تجهیزات دیگری مانند رادیوها، خطوط ارتباطی و سامانه‌های ارتباط صوتی میان خلبانان و کنترلرها را نیز در دستور کار قرار داده است.
در کنار مشکلات فنی، کمبود نیروی انسانی نیز به یکی از چالش‌های اصلی FAA تبدیل شده است. بر اساس گزارش دفتر پاسخگویی دولت آمریکا در دسامبر ۲۰۲۵، تعداد کارکنان این بخش طی یک دهه حدود ۶ درصد کاهش یافته و برنامه‌های جذب نیروی جدید نیز به اهداف تعیین‌شده نرسیده‌اند.
تعطیلی‌های دولت آمریکا و محدودیت‌های آموزشی دوران همه‌گیری کووید 19 از جمله عواملی بودند که روند استخدام و آموزش کنترلرهای جدید را دشوارتر کردند.
شرایط نیروی انسانی پس از تعطیلی ۴۳ روزه دولت آمریکا در سال ۲۰۲۵ حساس‌تر شد. در این دوره، کنترلرهای ترافیک هوایی با وجود حساسیت بالای شغل خود، بدون دریافت حقوق به کار ادامه دادند.
فشار موجود بر سیستم کنترل ترافیک هوایی پس از حادثه مرگبار ۲۹ ژانویه ۲۰۲۵ بیشتر مورد توجه قرار گرفت. در این حادثه، یک بالگرد بلک‌هاوک ارتش آمریکا با یک هواپیمای مسافربری امریکن ایرلاینز در نزدیکی فرودگاه ملی رونالد ریگان واشنگتن برخورد کرد و ۶۷ نفر جان خود را از دست دادند.
گزارش‌های بررسی این حادثه به کمبود نیروی انسانی در برج مراقبت نیز اشاره کرده‌اند. در زمان حادثه، یک کنترلر هم‌زمان مسئول مدیریت ترافیک بالگردها و هدایت پروازهای فرودگاه بود.
این حادثه باعث شده موضوع اتوماسیون و استفاده از هوش مصنوعی در کنترل ترافیک هوایی با حساسیت بیشتری دنبال شود.
در چنین شرایطی، چالش اصلی برای FAA فقط راه‌اندازی یک سامانه هوش مصنوعی نیست. این سازمان باید مشخص کند SMART در شرایط واقعی تا چه اندازه قابل اعتماد است و در صورت خطای سیستم، چه سطحی از نظارت و مداخله انسانی باید حفظ شود.
