دانشمندان امیدوارند بتوانند از آن برای بازسازی افکار درونی، تصاویر ذهنی یا حتی رؤیاها استفاده کنند.
یک ابزار هوش مصنوعی تازه می‌تواند فقط با تحلیل اسکن مغزی شما حدس بزند که به چه چیزی نگاه می‌کنید. و آن تصویر را با دقت چشمگیری بازسازی کند. این ابزار مسیر معکوس را هم می‌رود. یعنی می‌تواند بر اساس آنچه می‌بینید، فعالیت مغزی شما را پیش‌بینی کند.
میخال ایرانی، که این ابزار را با همکارانش در مؤسسه علوم وایزمن در اسرائیل ساخته، امیدوار است ابزار «ذهن‌خوان» او در نهایت چیزهای بیشتری درباره نحوه کار مغز روشن کند. و شاید به افراد قفل‌شده در بدن خود کمک کند تا ارتباط برقرار کنند. یا به دانشمندان اجازه دهد محتوای رؤیاها را بازسازی کنند.
جودی ایلز، عصب‌اخلاق‌شناس دانشگاه بریتیش کلمبیا، این کار را «باشکوه» توصیف می‌کند. اما دانشمندان دیگری هشدار می‌دهند که رویکرد مشابهی می‌تواند برای آشکار کردن افکار درونی افراد استفاده شود. احتمالاً بدون رضایت آن‌ها. تامی اسپراگ، عصب‌شناس دانشگاه کالیفرنیا، می‌گوید: اگر راهی برای استخراج پنهانی اطلاعات درباره آنچه به آن فکر می‌کنید وجود داشته باشد، آن وقت ۱۵۰ سال علمی‌تخیلی می‌تواند هر لحظه واقعی شود. و این از بسیاری جهات نگران‌کننده است.
چطور کار می‌کند؟
عصب‌شناسان سال‌ها روی استفاده از تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی کار کرده‌اند تا بازسازی کنند مردم چه می‌بینند. اولین تلاش‌ها تصاویری تار تولید می‌کرد. اما پیشرفت فناوری به بهبودهایی منجر شده است.
ایرانی و همکارانش از مجموعه داده‌های جدیدتری استفاده کردند که با اسکنرهای رزولوشن بالاتر جمع‌آوری شده بودند. آن‌ها یک مدل هوش مصنوعی را روی داده‌های هشت نفر آموزش دادند. هر نفر حدود ۹ هزار تصویر در اسکنر دیده بود.
نکته حیاتی این است که رمزگشای مغزی آن‌ها دو شاخه دارد. یکی برای پیش‌بینی ساختار تصویر، مثلاً کجای آن چه رنگی است. و دومی برای پیش‌بینی محتوای آن، مثلاً یک دسته موز روی بشقاب. این پیش‌بینی‌ها به یک مدل انتشار اجازه می‌دهد بازنمایی دقیق‌تری از آنچه فرد دیده تولید کند.
رمزگذار مغزی جهانی حاصل می‌تواند روی اسکن یک فرد جدید با حداقل کالیبراسیون کار کند. رمزگشای او فقط به یک ساعت داده نیاز دارد. در حالی که ابزارهای دیگر معمولاً به ۴۰ ساعت داده نیاز داشتند. این یافته ماه گذشته در کنفرانس عصب‌شناسی محاسباتی شناختی در نیویورک ارائه شد.
وضعیت فعلی
رمزگذار و رمزگشا بی‌نقص نیستند. ایرانی می‌گوید: البته شکست هم داریم. او به تصویری از یک کیک اشاره کرد که ابزارش آن را به شکل دسته‌ای از سه ساندویچ بازسازی کرده بود. و تصویری از یک سگ در وان حمام که به شکل بزی با رنگ مشابه در وان بازسازی شده بود.
اما این‌ها نماینده وضعیت هنر هستند. در یک آزمون مقایسه‌ای، این ابزار بسیار بهتر از ابزارهای قبلی بود. ایرانی می‌گوید: در مجموع، واقعاً با اختلاف معناداری از بقیه بهتر عمل کردیم.
ایرانی حالا قصد دارد از تصاویر فراتر برود و به ویدیو و صدا برسد. او می‌خواهد بتواند آنچه مردم به آن فکر می‌کنند یا تصور می‌کنند و محتوای رؤیاهایشان را بازسازی کند. به گفته او، چنین ابزاری ممکن است به افراد فلج اجازه دهد فقط با فعالیت مغزی خود ارتباط برقرار کنند.
نگرانی‌های اخلاقی
پیشرفت‌هایی مثل این ناگزیر سؤالاتی درباره حریم خصوصی ذهنی مطرح می‌کنند. اسپراگ می‌گوید: اگر ۱۰ سال پیش این را از من می‌پرسیدید، زیاد می‌خندیدم. اما ایرانی و دانشمندان دیگر روی رویکردهای مشابهی برای رمزگشایی فعالیت مغزی از ای‌ای‌جی کار می‌کنند. فعالیت الکتریکی مغز که از طریق کلاه الکترود یا حتی هدفون جمع‌آوری می‌شود.
مارچلو ایننکا، عصب‌شناس دانشگاه فنی مونیخ، می‌گوید حرکت به سمت ای‌ای‌جی یک «تغییر بازی» خواهد بود. وقتی یک دستگاه ای‌ای‌جی برای مغز کاربر کالیبره شد، شرکت‌ها می‌توانند نسبتاً راحت اطلاعات بیشتری از مغز آن فرد استخراج کنند. احتمالاً بدون رضایت. او می‌گوید: شکی ندارم که این پژوهشی خیرخواهانه است. اما فکر می‌کنم کاملاً واضح است که می‌تواند برای مقاصد تجاری مشکل‌دار استفاده شود.
ایرانی احتمال سوءاستفاده با استفاده از ای‌ای‌جی را می‌پذیرد. اما فعلاً نگران نیست. او می‌گوید: سعی می‌کنم فقط به چیزهای خوب فکر کنم.
