پژوهشگران مؤسسه علوم و فناوری پیشرفته کره جنوبی (KAIST) با همکاری مؤسسه تحقیقاتی مایکروسافت آسیا، روشی توسعه داده‌اند که به هوش مصنوعی امکان می‌دهد پیش از آنکه کاربر حتی کلمه‌ای به زبان بیاورد، متوجه شود که برداشت درستی از منظور او نداشته است.
این فناوری جدید که هم‌راستاسازی ارزش‌های عصبی یا NVA نام دارد، بر پایه بررسی امواج مغزی کاربر از طریق نوار مغزی (EEG) و رابط مغز و رایانه کار می‌کند.
هدف این سیستم، دریافت بازخورد لحظه‌ای از واکنش‌های شناختی مغز انسان هنگام تعامل با هوش مصنوعی است تا اگر ربات مسیر اشتباهی را در پیش گرفت، همان لحظه رفتار خود را اصلاح کند.
یکی از بزرگترین چالش‌ها در همکاری انسان و سیستم‌های هوشمند، تشخیص دقیق نیت کاربر است. برای مثال، اگر فردی یک لیوان را بردارد، هوش مصنوعی ممکن است نداند هدف او نوشیدن آب، شستن لیوان یا جابه‌جا کردن آن است.
محققان برای شناسایی این برداشت‌های نادرست، دو نوع سیگنال مغزی را بررسی کرده‌اند. نخست، خطای پیش‌بینی پاداش (RPE) که زمانی رخ می‌دهد که هوش مصنوعی هدف کاربر را به‌اشتباه تشخیص دهد؛ برای مثال، کاربر از ربات آب بخواهد اما ربات به‌جای آن قهوه بیاورد. دوم، خطای پیش‌بینی وضعیت (SPE) که در آن ربات هدف را درست متوجه می‌شود، اما برای رسیدن به آن مسیری متفاوت از انتظار کاربر انتخاب می‌کند؛ مثلاً می‌داند کاربر آب می‌خواهد، اما به‌جای برداشتن بطری روی میز، مسیر طولانی‌تری را طی می‌کند تا لیوان را از شیر آب آشپزخانه پر کند.
در هر دو حالت، مغز کاربر سیگنال‌هایی تولید می‌کند که نشان‌دهنده نارضایتی از نتیجه یا روش انجام کار است.
پژوهشگران در آزمایش‌های خود الگوهای مختلف امواج مغزی (EEG) را هنگام بروز هر دو نوع خطا و ترکیب آن‌ها بررسی کردند. سپس با استفاده از الگوریتم‌های یادگیری عمیق، سیگنال‌ها را دسته‌بندی کردند تا سیستم بتواند نوع نارضایتی کاربر را تشخیص دهد.
با استفاده از این داده‌ها، الگوریتمی به نام الگوریتم هم‌افزایی انسان و هوش مصنوعی مبتنی بر هم‌راستاسازی عصبی طراحی شد. این سیستم با دریافت بازخوردهای عصبی میفهمد مشکل در «هدف» بوده یا در «روش»، و بر اساس آن مسیر تصمیم‌گیری خود را تغییر می‌دهد.
با وجود نام جذاب، این فناوری هنوز با یک سیستم ذهن‌خوان واقعی و کاربردی فاصله دارد. آزمایش‌های فعلی در محیط‌های شبیه‌سازی‌شده انجام شده‌اند و هنوز مشخص نیست این سیستم بتواند در شرایط پیچیده و تعاملات روزمره به‌‌طور پایدار عمل کند.
علاوه بر این، استفاده از دستگاه EEG نیازمند اتصال الکترودها به سر است و سیگنال‌های مغزی به‌‌راحتی بر اثر حرکت فرد یا عوامل محیطی دچار اختلال (نویز) می‌شوند. بنابراین، استفاده از NVA در شرایط طبیعی نیازمند بررسی‌ها و توسعه بیشتر است.
با این حال، اهمیت اصلی این پژوهش، گشودن راهی جدید برای ارتباط با سیستم‌های هوشمند است. استفاده از سیگنال‌های شناختی مغز به‌عنوان بازخورد، نشان می‌دهد که هوش مصنوعی در آینده می‌تواند فراتر از کلمات و رفتارهای ظاهری، به درک عمیق‌تری از خواسته‌های انسان دست پیدا کند.
